بزرگترین نمایشگاه از طراحیهای لئوناردو داوینچی از آناتومی انسان درگالری کوئین در کاخ باکینگهام در لندن به نمایش در آمده است. سئوالی که با برپایی چنین نمایشگاهی به ذهن میرسد، این است که این طراحیها چقدر دقیق هستند؟
لئوناردو در طول حیاتش، هزاران صفحه از بدن انسان طرح کشید و درباره اش نوشت.
کالبدشناسان بالینی بر اساس آنچه از او باقی مانده، بر این اعتقادند که کار لئوناردو صدها سال از زمانه خودش جلوتر بوده و از برخی جهات هنوز میتواند به فهم ما از بدن انسان کمک کند.
حالا سئوال این است که این طرحها را که ۵۰۰ سال پیش کشیده شدهاند، چگونه میتوان با آنچه تکنولوژی عکاسی دیجیتال به ما نشان میدهد، مقایسه کرد؟
جمجمه
تصاویر از ریچارد ویلینگز- دانشکده پزشکی وارویک- و خانواده سلطنتی بریتانیا
در دفترچهای که به سال ۱۴۸۹ برمیگردد، میتوان مجموعه ای از طراحیهای دقیق داوینچی از جمجه انسان را دید.
لئوناردو لایه جلویی صورت را بریده تا نشان دهد در زیر آن، چه چیزی وجود دارد. بریدن این استخوانها بدون آسیبرساندن به آنها، کار دشواری است. داوینچی در برگههای دیگرش طرحی از چاقویی را که استفاده میکرده نیز کشیده است.
در آن زمان...
- در سالهای حوالی ۱۴۸۰ ، لئوناردو از زادگاهش در توسکانی به میلان نقل مکان کرد. آنجا کارش را روی مقالهای درباب نقاشی آغاز کرد. مقاله ای که از توضیحات لازم جهت آمادهسازی بوم و ترکیب رنگها بسیار فراتر رفت.
- کاری که لئوناردو میخواست بکند این بود که از هرچیزی که یک نقاش نیاز داشت بداند، شرحی آماده کند: به ویژه از ساختار بدن انسان. و اگر میخواست این کار را به درستی انجام دهد، پس چه راهی بهتر از طراحی از روی خود بدن بود؟
بر اساس گفتههای پیتر آبراهامز، استاد کالبدشناسی بالینی در دانشگاه وارویک بریتانیا، تصاویر لئوناردو همانقدر دقیق هستند که کار علمی یک هنرمند امروزی میتواند دقیق باشد.
پرفسور آبراهامز میگوید «اگر شما با کالبد خودتان آشنا باشید، میتوانید تمامی حفرههای ریزی که در جمجه هستند را ببینید.»
«این حفرهها به لحاظ کالبدشناسی کاملا درست هستند. لئوناردو یک مشاهدهگر دقیق و یک دانشمند تجربی با دقت است. او آن چه را میدید، میکشید و این توانایی را داشت که هر چه را میبینید تمام و کمال بر کاغذ بکشد.»
نیم تنه بالا
بر اساس گفتههای پرفسور آبراهامز، طراحی داوینچی از نیم تنه بالایی بدن انسان حکایت از مشاهده دقیق بدن انسان دارد. کبد به عنوان مثال، در جای درستی قرار گرفته، اندکی پایینتر از سینه راست زن. اندازه این کبد حکایت از این دارد که زن از بیماری کبدی در رنج بوده است.
در آن زمان...
- در ۱۵۰۷ ، لئوناردو مطالعات کالبدشناسی را از سر گرفت و در چهار سال بعد بدل به یکی از بزرگترین دانشمندان دوران شد.
- او در دانشگاه پاویا، همراه با استاد کالبدشناسی، مارکآنتنیو دلا توره، کار میکرد و به همین دلیل، به طور مرتب میتوانست از اجساد برای کالبدشکافی استفاده کند.
با این همه مشکلات تصویر از پایینتر آغاز میشود. پرفسور آبراهامز میگوید که داوینچی درباره رحم اشتباه کرده. نظر او این است که این تصویر یادآور کالبد حیواناتی مثل گاو است.
از آن جایی که یافتن جسد زن کار آسانی نبوده، احتمال دارد که لئوناردو از اطلاعاتی که از کالبدشکافی حیوانات در جهت بهتر شناختن آناتومی انسان داشته، استفاده کرده باشد.
روی بازوی راست، اثر انگشتی را میبینید که خطوط طراحی را لکهدار کرده است. این اثر انگشت به احتمال بسیار زیاد متعلق به خود لئوناردو است.
ستون فقرات
گفته میشود ستون فقراتی که این جا میبینید، نخستین تصویر دقیق در تاریخ است.
بر اساس گفتههای پیتر آبراهامز، لئوناردو توانسته به بهترین شکل انحنا و شیب ستون فقرات و نحوه اتصال یک مهره به مهره دیگر را به تصویر بکشد.
در آن زمان...
- در زمستان ۱۵۱۰ - ۱۵ ۱۱ ، داوینچی همراه با مارک آنتونیو دلا توره، استاد آناتاموی دانشگاه پاویا در نزدیکی میلان کار میکرد. در دانشکده پزشکی این دانشگاه او میتوانست در ۲۰ کالبدشکافی شرکت کند.
- لئوناردو داشت خود را برای یک جستار کامل روی مکانیزم بدن انسان آماده میکرد. این نکته که یادداشتهایش درباره این طراحیها را به شیوه خاص خودش یعنی از راست به چپ نوشته، نشان میدهد که هنوز آماده نبوده که آنها را منتشر کند.
تنها همین یک طراحی میتواند جایگاه لئوناردو را در تاریخ تثبیت کند. تا آن جایی که طراحی دوبعدی اجازه میدهد، این تصویر، به خوبی تصاویر تولید شده امروزی است.
اما این تنها یکی از مجموعه طراحیهایی است که داوینچی با خلقشان مرزهای علم را جا به جا کرد. او کالبد شکافی میکرد و از تحقیقاتش درباره استخوان بدن انسان، شرحهای طولانی مینوشت؛ تمامی استخوان های بدن انسان غیر از جمجمه.
نظر پرفسور آبراهامز این است که مهارت لئوناردو در مقام معمار و مهندس به او این بینش را داد که از سازوکار بدن انسان سردربیاورد.
پرفسور آبراهامز میگوید «این رویکرد مکانیکی، این روش مهندسی، تازه در ۵۰ یا ۶۰ سال اخیر در شاخه علم جراحی فراگیر شده است.»
«هنوز افراد زیادی هستند که همین حالا در گوشه و کنار دنیا روی تمام این رباطها و قرقرههای کوچک تحقیق میکنند.»
جنین
لئوناردو داوینچی با وجود میل شدیدش به طراحی دقیق کالبد انسانی، همچنان در بند برخی نظراتش بود که ریشه در قرون وسطی داشت. به عنوان مثال، هنوز فکر میکرد که سیستم تولید مثل انسان تا حدودی مشابه گیاهان است.
لئوناردو مینویسد: «تمامی تخمها دارای یک نافراه هستند که وقتی تخم میرسد پاره میشود. و همانطور که در تمامی گیاهان و تخمهایی که داخل غلاف به عمل میآیند میبینیم، آنها نیز دارای رحم و غشا هستند.»
در آن زمان...
- در سال ۱۵۱۱ ، دسترسی لئوناردو به اجساد انسانی برای کالبدشکافی به شدت کاهش پیدا کرد. دوستش، مارک آنتونیو دلا توره، در اثر ابتلا به طاعون درگذشت و میلان در اثر جنگ به هم ریخت.
- لئوناردو به خانه ییلاقی دستیارش، فرانچسکو ملزی، رفت و در آن جا سعی کرد کار روی آناتومی انسان را ادامه دهد.
لئوناردو زیر طراحیاش از یک جنین، رحمی را کشیده که مانند گلبرگهای یک گل باز شده است.
زمانی که داوینچی درگذشت، جستاری که خیال داشت بر کاغذ بیاورد، ناتمام ماند. طراحیهای باجزئیاتش به شاگردش، فرانچسکو ملزی، رسید و حاصل مشاهدات بسیار پیشرویش نظیر جریان خون در قلب، گم شدند.
کالبدشکافانی نظیر پرفسور پیتر آبرهامز معتقدند که کار داوینچی قریب به ۳۰۰ سال از زمانه خودش جلوتر بوده و از برخی جهات، بسیار برتر از آناتامی تشریحی توسط دکتر هانری گری در قرن نوزدهم هستند.
آنها میگویند که امروزه تنها به یمن وجود تکنولوژی سه بعدی و دیجیتالی و تصاویر متحرک است که توانستهایم گامی موثر و فراتر از آن چه چشمان و دستان لئوناردو قادر به کشف بودند، برداریم.
نمایشگاه طراحی های لئوناردو داوینچی تا هفتم اکتبر ۲۰۱۲ ادامه دارد.
